Akkumulyator Batareyalarining Texnik Holatini Aniqslash
Avtomobil va Traktor Akkumulyatorlarini Diagnostika Qilish va Xizmat Ko'rsatish Bo'yicha Amaliy Qo'llanma
Ish Hajmi
Laboratoriya Ishining Hajmi
Auditoriya Ishi
Bu laboratoriya ishi 2 soatlik auditoriya mashg'ulotlari uchun mo'ljallangan. Talabalar o'qituvchi rahbarligida asosiy tushunchalar va amaliy ko'nikmalarni egallaydilar.
  • Nazariy asoslar
  • Asboblar bilan tanishuv
  • Dastlabki amaliyotlar
Mustaqil Ish
Qo'shimcha 2 soat mustaqil ishga ajratilgan bo'lib, bu talabalarga o'z bilimlarini chuqurlashtirish va amaliy ko'nikmalarini mustahkamlash imkonini beradi.
  • Ma'lumotlarni tahlil qilish
  • Hisobot tayyorlash
  • Qo'shimcha tadqiqotlar
Ushbu ish hajmi talabalarga akkumulyator batareyalari bo'yicha nazariy va amaliy bilimlarini to'liq o'zlashtirish imkonini beradi.
Laboratoriya Ishini Bajarishdan Maqsad
1
Akkumulyator Batareyasining Vazifasi va Tuzilishi
Akkumulyator batareyalarining avtomobil va traktorlardagi ahamiyati, ish rejimlari va ichki tuzilishini har tomonlama o'rganish.
2
Elektrolit Tayyorlash va Zichligini Aniqslash
Qo'rg'oshin-kislotali akkumulyator batareyalari uchun to'g'ri elektrolit tayyorlash usullari va uning zichligini aniqlash bo'yicha amaliy ko'nikmalarni shakllantirish.
3
Texnik Xizmat Ko'rsatish va Sinovdan O'tkazish
Akkumulyator batareyalariga muntazam texnik xizmat ko'rsatish va ularning holatini sinov uskunalarida tekshirish bo'yicha amaliy tajribaga ega bo'lish.
Bu maqsadlar talabalarning akkumulyatorlar bo'yicha chuqur bilim va amaliy ko'nikmalarga ega bo'lishini ta'minlaydi.
Akkumulyator Batareyalari: Asosiy Ma'lumotlar
Akkumulyator batareyalari avtomobil va traktorlarda asosiy tok manbai bo'lib xizmat qiladi. Ular kimyoviy energiyani elektr energiyasiga aylantirib berish prinsipiga asoslanadi. Akkumulyatorlar ikki asosiy turga bo'linadi: qo'rg'oshin-kislotali va ishqorli. Qo'rg'oshin-kislotali akkumulyatorlar o'zining ishonchliligi va yuqori quvvati tufayli keng tarqalgan.
Ushbu batareyalarning ichki tuzilishi murakkab bo'lib, ular bir necha bankalardan iborat. Har bir banka o'z navbatida musbat va manfiy plastinalar, separatorlar hamda elektrolitdan tashkil topgan. Startyorbop akkumulyator batareyalarining umumiy tuzilishi ushbu ishda 1.1-rasmda batafsil ko'rsatilgan.
Akkumulyator batareyalarining to'g'ri ishlashi uchun ularning tuzilishini va har bir qismning vazifasini tushunish muhimdir.
Elektrolit Sathi va Uning Nazorati
Elektrolit sathi akkumulyatorning to'g'ri ishlashi uchun juda muhim ko'rsatkichdir. Uni diametri 3-5 mm bo'lgan shisha naycha yordamida o'lchash tavsiya etiladi. Elektrolit sathi me'yordan yuqori bo'lmasligi kerak, chunki avtomobil harakati paytida sachrashi va to'kilishi mumkin. Bu esa avtomobil detallarida kuchli korroziyaga va elektr o'tkazgichlarning izolyatsiyasi emirilishiga olib keladi.
Agar elektrolit sachragan bo'lsa, zararlangan yuzalarni 5% li kalsiy soda yoki nashatir spirti eritmasi bilan tozalash lozim. Elektrolit sathini me'yoriga keltirish uchun odatda faqat distillangan suv quyiladi. Ba'zi hollarda toza yomg'ir yoki qor suvi ham ishlatilishi mumkin. Agar elektrolit sathi sachrash yoki to'kilish natijasida pasaygan bo'lsa, akkumulyatorga mos zichlikdagi yangi elektrolit quyiladi.
Elektrolit sathini tekshirish va me'yoriga keltirish har bir texnik xizmat ko'rsatish (TXK-1) vaqtida, lekin kamida har 15 kunda bir marta amalga oshirilishi shart. Ayniqsa, yozning issiq kunlarida bu ishni har 5-6 kunda bajarish tavsiya etiladi.
Akkumulyator Razryadlanish Darajasini Aniqslash
Akkumulyatorning razryadlanganlik darajasini aniqlashning ikkita asosiy usuli mavjud: elektrolit zichligi va akkumulyator kuchlanishi orqali.
1
Elektrolit Zichligini O'lchash
Bu usul areometr yoki zichlik o'lchagich yordamida amalga oshiriladi. Areometr bilan o'lchashda, uning rezinali surgichi siqilib, naychasi akkumulyator bankasiga tushiriladi. So'ngra surgichni bo'shatib, densimetr qalqib chiqquncha pipetkaga elektrolit tortiladi. Keyin naychani akkumulyatordan chiqarmasdan, mavjud haroratdagi zichlik o'lchanadi va 25 °C ga keltiriladi. Zichlik o'lchagich esa har xil massadagi qalqovichlar yordamida ishlaydi.
2
Akkumulyator Kuchlanishini O'lchash
Razryadlanganlik darajasini kuchlanish orqali aniqlash uchun LE-2, LE-3 yuklama sanchqilari yoki E108, E107 akkumulyator sinov asboblari qo'llaniladi. E108 asbobi 40-190 A-soat sig'imli akkumulyatorlarning ishga yaroqliligini tekshirish imkonini beradi. Sinov boshlanishidan avval, kontakt gaykalar yordamida akkumulyator sig'imiga mos keladigan yuklama qarshiliklari ulanadi.
Elektrolit Zichligini Hisoblash
Elektrolit zichligini haroratga bog'liqligini hisobga olgan holda, uni quyidagi ifoda yordamida 25 °C ga keltiriladi:
\rho_{25} = \rho_t + \alpha (t - 25)
Bunda:
  • \rho_{25} – elektrolitning 25 °C ga keltirilgan zichligi, kg/m³;
  • \rho_t – elektrolitning mavjud haroratda o'lchangan zichligi, kg/m³;
  • t – elektrolitning mavjud harorati, °C.
Akkumulyatorning razryadlanganlik darajasi quyidagi ifoda yordamida hisoblanadi:
D_r = \frac{\rho_{tz} - \rho_{tr}}{\rho_{tz} - \rho_{tr}} \times 100\%
Bunda:
  • D_r – akkumulyatorning razryadlanganlik darajasi, %;
  • \rho_{tz} – elektrolitning akkumulyator to'la zaryadlangandagi zichligi, kg/m³;
  • \rho_{tr} – elektrolitning akkumulyator to'la razryadlangandagi zichligi, kg/m³.
O'rta Osiyo iqlim sharoiti uchun yil bo'yi \rho_{tz} \approx 1.25 \dots 1.27 \times 10^3 \, \text{kg/m}^3, \rho_{tr} \approx 1.09 \dots 1.11 \times 10^3 \, \text{kg/m}^3 qiymatlariga teng qilib olinadi.
Akkumulyator Kuchlanishini Tekshirish va Muammolar
Tekshirish vaqtida sinov asbobi oyoqchalarining uchi akkumulyatorning tashqariga chiqarilgan quloqlariga qattiq bosiladi va 5 sekund oxirida voltmetr ko'rsatishiga ko'ra kuchlanish aniqlanadi.
1
Ishga Yaroqli Akkumulyator
Kuchlanish 1.7-1.8 V chegarasida bo'ladi. Bu akkumulyatorning normal holatini ko'rsatadi.
2
Zaryadlash Zarur
Agar kuchlanish 1.4-1.6 V chegarasida bo'lsa, akkumulyatorni zaryad qilish lozim. Bu uning quvvati pasayganini bildiradi.
3
Tekshirish va Ta'mirlash
Agar kuchlanish 1.4 V dan past bo'lsa, bunday akkumulyatorlarni chuqur tekshirish va zarurat bo'yicha ta'mirlash zarur.
Akkumulyatorning alohida bankalaridagi kuchlanishi bir-biridan 0.1 V ga farq qilsa, ular baravarlashtiruvchi usulida zaryadlash lozim. Agar o'lchash boshlangan daqiqalarda asbob 1.7-1.8 V kuchlanishni ko'rsatib, 5 sekundga kelib kuchlanish pasayib ketsa, bu akkumulyator plastinalari sulfatlanib qolganligining belgisidir.
Kerakli Plakatlar, Priborlar va Asboblar
Akkumulyator Batareyalari
Qo'rg'oshin-kislotali va ishqorli akkumulyator batareyalari turlari.
Elektrolit Zichligini O'lchash Asboblari
Zichlikni aniq o'lchash uchun areometr va zichlik o'lchagich.
Raqamli Akkumulyator Sinov Asbobi
Akkumulyator holatini aniqlash uchun E108 kabi sinov asboblari.
Elektrolit
Elektrolitni tayyorlash va uning xususiyatlarini o'rganish uchun.
Ushbu jihozlar laboratoriya ishini to'liq va samarali bajarish uchun zarurdir.
Hisobot Shakli va Mazmuni
Laboratoriya ishi bo'yicha hisobot quyidagilardan tarkib topgan bo'lishi kerak:
  • Ish Maqsadi: Laboratoriya ishining asosiy maqsadlari va kutilgan natijalar.
  • Akkumulyator Batareyasining Umumiy Tuzilishi: Diagrammalar va tushuntirishlar bilan batareyaning ichki tuzilishining batafsil tavsifi.
  • Ish Rejimlarini Tahlili va Jarayonlar Reaksiyalari: Akkumulyatorning zaryadlanish va razryadlanish rejimlarining tahlili, shuningdek, kimyoviy reaksiyalar.
  • Elektrolit Tayyorlash Tartibi: Elektrolitni tayyorlash bo'yicha bosqichma-bosqich ko'rsatmalar.
  • Akkumulyator Batareyalari Zichligini Aniqslash va Me'yor Bilan Solishtirish: O'lchash natijalarini standart qiymatlar bilan solishtirish va 1.1-jadvalni to'ldirish.
Hisobot har tomonlama va aniq bo'lishi lozim.
Made with